Klasyfikacja pism (ang. type classification) to podział pism w zależności od ich wyglądu, czasu powstania, zastosowania itp. (Mrowczyk, 2008: 67).
Ponadto z zagadnieniem omawianym w poniższym artykule związane są dwa terminy pozwalające doprecyzować jego specyfikę:
1. typologia krojów pisma – zajmuje się dokładnymi pomiarami i analizami oraz dąży do precyzyjnego używania terminów (Bringhurst, 2008: 133);
2. analiza kroju pisma – dokonywany w celach badawczych metodyczny rozbiór formy graficzno-strukturalnej kroju pisma lub jego repertuaru znaków. Może dotyczyć wybranych cech pisma (Tomaszewski, 1996: 20).
Podstawowe kryteria
Istnieje kilka podstawowych kryteriów, według których podejmowane są próby klasyfikowania krojów pisma. Należą do nich kryteria formalne, historyczne, funkcjonalne oraz skojarzeniowe.
Kryteria formalne
Kryteria formalne odnoszą się do szeroko rozumianego kształtu graficznego, budowy, proporcji oraz cech szczególnych w wyglądzie krojów pisma.
Więcej informacji na temat znajduje się w artykule Podstawowe parametry.
Kryteria historyczne
Kryteria historyczne określają miejsce i czas, w którym powstał dany krój pisma. Typografia była i jest ściśle związana z pozostałymi dziedzinami ludzkiej twórczości, przez co jest odzwierciedleniem czasów, z których pochodzi. Wygląd liter odwzorowuje styl, modę epoki ich powstania. Z konkretnymi grupami pism skojarzyć można wspólne, unikatowe cechy budowy liter.
Kryteria funkcjonalne
Kryteria funkcjonalne dotyczą przeznaczenia, zastosowania kroju.
W tym przypadku podziały wyznaczać może:
1. podstawowa funkcja, czyli do jakich celów wybrany krój pisma będzie wykorzystywany. Tutaj najczęściej stosowanym rozróżnieniem jest podział na:
– kroje tekstowe (ang. text typefaces), inaczej dziełowe (ang. body typefaces) lub akapitowe (ang. paragraph typefaces) – przeznaczone do lektury tekstów ciągłych;
– kroje akcydensowe (ang. display typefaces, job typefaces), inaczej tytułowe lub nagłówkowe (ang. headline typefaces) – stosowane, aby nadawać projektom określony, wyrazisty charakter oraz przykuwać uwagę odbiorcy;
– kroje tekstowe (ang. text typefaces), inaczej dziełowe (ang. body typefaces) lub akapitowe (ang. paragraph typefaces) – przeznaczone do lektury tekstów ciągłych;
– kroje akcydensowe (ang. display typefaces, job typefaces), inaczej tytułowe lub nagłówkowe (ang. headline typefaces) – stosowane, aby nadawać projektom określony, wyrazisty charakter oraz przykuwać uwagę odbiorcy;
2. medium – czy krój będzie użyty do projektu wyświetlanego na ekranie, czy do druku;
3. forma projektowa – w zależności od tego, gdzie dane pismo zostanie użyte (opakowanie, książka, system oznakowania miasta);
4. odbiorca – obiór typografii jest ściśle związany z przyzwyczajeniami czytelnika, a te są różne w zależności od wieku i pochodzenia.
Kryteria skojarzeniowe
Kryteria skojarzeniowe zbudowane są w oparciu o subiektywne odczucia i asocjacje, które wywołuje u odbiorcy pismo. Kryterium to w znacznym stopniu uwarunkowane jest kulturowo. W efekcie jego stosowanie jest dyskusyjne; pozbawia możliwości obiektywnej interpretacji projektu kroju. Dlatego w profesjonalnym projektowaniu nie jest przydatnym narzędziem
W wybranych wyszukiwarkach internetowych spotkać się można z obecnością tzw. znaczników (ang. tags), które odsyłają do poszczególnych kryteriów: dla kryterium historycznego wskazują konkretny okres lub styl (np. old style, renaissance, modern); dla formalnego podkreślają najważniejsze cechy wyglądu liter (np. heavy, high contrast, stencil); funkcjonalne odwołują do wyjściowego przeznaczania kroju (np. web font, editorial, signage); w przypadku kryterium skojarzeniowego do popularnych tagów zaliczyć można np. elegant, casual, playful.