Pismo (ang. writing, type)
Pismo (ang. writing) to systemowy zespół znaków przyjętych przez grupę ludzi i mających to samo znaczenie dla wszystkich jej członków, służący do widzialnego i trwałego zapisu mowy oraz myśli (Mrowczyk, 2008: 90).
W drugim znaczeniu pismo (ang. type) to potoczne określenie kroju lub odmiany kroju pisma drukarskiego. W tym kontekście powszechnie funkcjonującymi terminami są np. pismo pochyłe, pismo gotyckie, pismo akcydensowe itp. (Tomaszewski, 1996: 183).
Ilustracja: Tabliczka gliniana (ok. 2600 rok p.n.e.) przedstawiająca pismo klinowe. Stworzone przez Sumerów, uznawane za jedną z najstarszych odmian pism świata. Źródło: Wikimedia
Znak pisma (ang. character)
Pojedyncza litera, cyfra lub inny element danego kroju pisma, w tym m.in. znaki przestankowe, znaki matematyczne i abrewiatury (Mrowczyk, 2008: 114).
Litera (ang. letter)
Znak pisma danego alfabetu, określający głoskę lub fonem w pismach fonetycznych (Mrowczyk, 2008: 75).
Alfabet (ang. alphabet)
Ułożony w określonej kolejności zestaw liter danego języka. Wyraz pochodzi od nazw dwóch pierwszych liter alfabetu greckiego – alfa i beta (Mrowczyk, 2008: 44).
Ilustracja: alfabet fenicki, uznawany za najstarszy zachowany alfabet świata (tutaj jego forma późniejsza, ok. 1000 lat p.n.e.). Na jego podstawie rozwinęło się wiele współcześnie stosowanych alfabetów, w tym alfabet łaciński. Źródło: Szántó, 1968: 12
Glif (ang. glyph)
Kształt, graficzne przedstawienie danego znaku pisma (Mrowczyk, 2008: 59, Henestrosa, Meseguer, Scaglione, 2013: 139).
Ilustracja: zróżnicowane glify jednego znaku pisma, minuskułowej litery a. Litera a to znak figurujący jako U+0061 w systemie komputerowego kodowania znaków Unicode
Grafem (ang. grapheme)
Znak będący zapisem, wizualnym odpowiednikiem fonemu. Jednemu fonemowi może odpowiadać więcej niż jeden grafem (np. w języku polskim „sz”, „cz”). Szkieletowy kształt charakterystyczny dla danego znaku pisma (Mrowczyk, 2008: 59, Tomaszewski, 1996: 109).
Allograf (ang. allograph)
Wariant grafemu, różne postacie danej litery (Polański, 1999: 38).
Minuskuły (ang. minuscules)
Małe litery alfabetu, nazywane również literami tekstowymi. Część minuskuł posiada wydłużenia górne i dolne, przez co mają różną wysokość (Mrowczyk, 2008: 80, Tomaszewski, 1996: 150).
Majuskuły (ang. majuscules, capital letters)
Wielkie litery alfabetu, nazywane również wersalikami. Charakteryzuje je jednakowa wysokość (choć wyjątek mogą stanowić litery J oraz Q, w niektórych krojach pism wychodzące poniżej podstawowej linii pisma (Mrowczyk, 2008: 77, Tomaszewski, 1996: 145).
Kapitaliki (ang. small capitals)
Litery o wyglądzie majuskuły, ale sięgające nieco ponad wysokość x. Nazywane rzadziej mediuskułami. Kapitaliki nie są pomniejszonymi wersalikami, lecz specjalnie zaprojektowanymi znakami pisma. Posiadają odpowiednio dobrane proporcje i grubości kresek, aby dobrze współgrały z wielkimi i małymi literami danego kroju (Mrowczyk, 2008: 65, Pizarro, 2019: 300).
Letter case
Z wyglądem liter związane jest też angielskie określenie letter case. Odwołuje się ono do kaszt zecerskich, czyli drewnianych skrzynek, w których przechowywane były czcionki. Litery majuskułowe (ang. uppercase letters) układane były wyżej, zaś minuskułowe (ang. lowercase letters), używane znacznie częściej, w celu łatwiejszego dostępu układane niżej.
Krój pisma (ang. typeface)
Autorski obraz pisma o spójnym charakterze, w którym wszystkie glify posiadają jednolity zestaw cech graficznych: styl, proporcje, kształt zakończeń kresek głównych oraz dukt pisma (wygląd znaków pisma, wynikający ze sposobu prowadzenia narzędzia pisarskiego od którego się wywodzi) (Mrowczyk, 2008: 56, 71, Tomaszewski, 1996: 81, 136).
Czcionka (ang. foundry type, sort)
Podstawowy materiał zecerski, służący do tradycyjnego druku typograficznego; metalowy słupek w kształcie prostopadłościanu, zawierający odlany, odwrócony wizerunek znaku pisma. W składzie komputerowym potoczna nazwa fontu lub kroju pisma (Henestrosa, Meseguer, Scaglione, 2013: 138, Mrowczyk, 2008: 53, Pizarro, 2019: 313).
Font (ang. font)
Nośnik pisma w postaci cyfrowego zapisu; plik zawierający zestaw glifów wszystkich znaków pojedynczej odmiany pisma (Mrowczyk, 2008: 57, Pizarro, 2019: 312).
Odmiany kroju pisma (ang. type style, type variation)
Poszczególne warianty wyróżniane w obrębie jednego kroju pisma, różniące się grubością, szerokością i pochyleniem znaków pisma (Pizarro, 2019: 314, Mrowczyk, 2008: 83).
Rodzina kroju pisma (ang. type family)
Zestaw wszystkich odmian jednego kroju pisma, zaprojektowanych według wspólnej zasady graficznej, ujętych pod tą samą nazwą (Henestrosa, Meseguer, Scaglione, 2013: 141, Mrowczyk, 2008: 99).
Superrodzina (ang. superfamily)
Zbiór dwóch lub kilku rodzin kroju pisma o wspólnych cechach, ale zaliczanych do różnych kategorii pisma.
Ilustracja: Alegreya i Alegreya Sans (Juan Pablo del Peral)
_
Artykuł powstał na podstawie fragmentu książki Vademecum typografa. Tom 1: forma.
Rozdział Podstawowe terminy, str 12–16. Ostatnia aktualizacja podstrony: 28.08.2023
Artykuł powstał na podstawie fragmentu książki Vademecum typografa. Tom 1: forma.
Rozdział Podstawowe terminy, str 12–16. Ostatnia aktualizacja podstrony: 28.08.2023